Trang chủ       |     Giới thiệu       |     Liên hệ          
   Tin tức - Sự kiện
   Kinh tế
   Văn hoá - Thông tin
   Việt Nam- Ukraina
   Video
   Một thời để nhớ
   Người Việt ở Ukraina
   Diễn đàn
   Liên hệ
   Giới thiệu
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
   Văn hoá - Thông tin

Nhạc Trịnh Công Sơn không được xếp vào loại nhạc vàng, không phải ngẫu nhiên mà một số trang web âm nhạc ưu ái để hẳn một thể loại nhạc riêng, đó là thể loại Nhạc Trịnh. Nhắc đến Nhạc Trịnh Công Sơn, có lẽ người ta sẽ nghĩ đến những triết lư, sự mông lung trong nhiều tầng lớp ư nghĩa của ca từ bài hát.

Ngay cả những người sâu sắc và từng trải nhất cũng không dám khẳng định là “ḿnh hiểu hết ư nghĩa nhạc Trịnh”. Bài viết này không có tham vọng giải thích cặn kẽ, chi tiết những ca từ nhạc Trịnh, chỉ viết lại những hiểu biết gom nhặt được trong quá tŕnh t́m hiểu nhạc Trịnh. Hy vọng khi đọc qua bài viết này, người yêu nhạc Trịnh sẽ có cảm giác: À, th́ ra là thế…

Nghe Những Tàn Phai

Chắc hẳn là ai cũng đă từng nghe “tụi trẻ” ngày nay thường để câu “thính” quen thuộc trên facebook: Cuộc đời là những chuyến đi… khi nhắc về các chuyến du lịch bụi. Không biết câu này xuất phát từ đâu, nhưng có lẽ những người yêu nhạc Trịnh sẽ thấy quen, v́ nó rất giống với một câu trong bài Nghe Những Tàn Phai:

Chiều nay em ra phố về
Thấy đời ḿnh là những chuyến xe…

Có ai giải thích được cặn kẽ ư nghĩa của bài hát này?

Chiều nay em ra phố về 
Thấy đời ḿnh là những đám đông 
Người chia tay nhau cuối đường 
Ngày đi đêm tới trăm tiếng hư không. 

Có ai đang về giữa đêm khuya, 
rượu tàn phai dưới chân đi ơ hờ 
Ṿng tay quen hơi băng giá, 
Nhớ một người t́nh nào cũ, 
Khóc lại một đời người quá ê chề. 

Chiều nay em ra phố về 
Thấy đời ḿnh là những quán không 
Bàn in hơi bên ghế ngồi 
Ngày đi đêm tới đă vắng bóng người. 

Chiều nay em ra phố về 
Thấy đời ḿnh là con nước trôi, 
Đèn soi trên vai ră rời 
Ngày đi đêm tới c̣n chút hao gầy.

Nguyên bài là những lời lẽ có vẻ mông lung, như là không nhắc đến một điều ǵ cụ thể, giống như là tác giả đang nói về những chiêm nghiệm nào đó về cuộc đời?

Không phải vậy, thật ra bài hát này được nhạc sĩ Trịnh Công Sơn viết về một đối tượng cụ thể: Nhân vật chính là một cô gái làng chơi. Điều đó được ca sĩ Khánh Ly thừa nhận, bà đă được Trịnh Công Sơn trực tiếp giải thích ư nghĩa của bài này khi tập cho bà hát.

Đó là một người kỹ nữ, một gái giang hồ đă về già và hết thời, với những bước chân trở về nhà trong đêm sau 1 ngày ră rời. Cô gái đôi khi thấy đời ḿnh là những đám đông, những chuyến xe… rồi rốt cuộc chỉ là tiếng hư không, vắng bóng người trong 1 đời người đă quá ê chề.

Rốt cuộc, từ một câu hát trong bài hát về cô gái điê’m, giới trẻ biến thành một câu nói có vẻ rất ngầu: Cuộc đời là những chuyến đi…

Dấu Chân Địa Đàng

Bài hát Dấu Chân Địa Đàng, ban đầu có tên là Tiếng Hát Dạ Lan, được Trịnh Công Sơn viết trong thời gian ông dạy học ở B’Lao – Lâm Đồng. Trong bài này có h́nh ảnh ẩn dụ vô cùng khó hiểu như “loài sâu ngủ quên trong tóc chiều”, “lời ca dạ lan”… 

May quá, những h́nh ảnh đó sẽ được chính tay tác giả giải thích, nếu bạn đọc được cuốn Thư T́nh Gửi Một Người(tổng hợp những bức thư t́nh ông Trịnh gửi cho Dao Ánh). Khi hiểu được những ca từ này, người nghe sẽ thấy bài hát sẽ trở nên hay hơn.

Loài sâu này chính là một phiên bản khác của phận người, ôm chất chứa những buồn vui của nhân sinh, điều này càng được thấy rơ hơn trong những bức thư của Trịnh Công Sơn gửi Dao Ánh: “Ngôn ngữ đă mất đi với những ngày nằm co như một loài – sâu – chiếu ở Blao” (thư Đà Lạt, 19.9.1964), “Ở đây cũng có loài sâu đất reo đêm” (thư Đà Lạt, 19.9.1964),“Đêm sáng mờ bên ngoài. Sâu đất reo rất trong ở băi cỏ”(thư Blao, 23.10.1964), “Đêm đă lạnh và đă buồn. Cây cỏ lao xao. Anh chỉ c̣n nghe rơ tiếng sâu đất và tiếng dế reo…”(thư Blao, 29.12.1964), “Đêm rất dày đen. Sâu đất của núi rừng cũng đă reo lên âm thanh rất nhọn” (thư Blao, 23.9.1965).

H́nh ảnh “dạ lan” cũng được nhắc tới trong bài này: “Nửa đêm đó lời ca dạ lan như ngại ngùng”. Dạ lan là ǵ?

Nhà cô gái 16 tuổi Dao Ánh ở Huế (cách nhà Trịnh Công Sơn ở Huế một cây cầu là cầu Phú Cam) trồng nhiều hoa dạ lan và loài hoa này không chỉ thơm ngát trong vườn nhà Dao Ánh mà c̣n lừng hương trong nhạc Trịnh và trong nhiều bức thư t́nh tha thiết, da diết của Trịnh Công Sơn gửi Dao Ánh: “Dạ lan giờ này chắc đă ngạt ngào cả một vùng tối đó rồi, đă cài lên từng sợi tóc của Ánh” (thư Blao, 31.12.1964), “Anh ao ước bây giờ mở cửa ra bỗng dưng có chiếc cầu bắc qua ḍng sông và anh bước qua cầu rồi rẽ về phía tay phải đi đến căn nhà có mùi thơm dạ lan và đứng đó gọi tên Ánh thật thầm để chỉ vừa đủ Ánh nghe” (thư Blao, 26.9.1965).

Dĩ nhiên, “dạ lan” trong vùng kỷ niệm của Trịnh Công Sơn cũng như trong nhạc Trịnh, là hiện thân của vẻ đẹp và t́nh yêu thầm kín, thanh tao, thắm thiết của Dao Ánh, là biểu tượng, là hiện thân của cơi “địa đàng”, cơi “Thiên Thai”, cơi mơ ước hạnh phúc bất tuyệt muôn đời của nhân loại: “Mưa đă trở về cùng với đêm. Như một ngày nào Ánh rời xa anh để trở về với nếp sống b́nh thường, ở đó Ánh đi trên lối đi quen thuộc của những người đă đi trước mà không cần phải nh́n những bảng số hai bên đường. Sẽ b́nh thường và thản nhiên quên đă một lần dẫm chân qua một vực – thẳm địa đàng mà anh đă linh cảm trước từ lâu, như “địa đàng c̣n in dấu chân bước quên” của một thời anh đă âm thầm nghĩ rằng biết đâu Ánh không lớn lên từ một loài dạ lan nào đó” (thư Blao, 27.10.1964), “Bây giờ là tiếng nói đêm của anh với Ánh. Với Ánh dạ lan… ” (thư Blao, 22.11.1964).

Có Một Ḍng Sông Đă Qua Đời

Bài hát này, Trịnh Công Sơn đă nhân cách hóa “một ḍng sông” và cho nó qua đời luôn. Có lẽ bạn sẽ thắc mắc: Ḍng sông sau khi qua đời th́ nó sẽ trông như thế nào?

Trịnh Công Sơn giải thích: “Hôm đó ḿnh ở Đà Lạt đi qua cầu, bắt qua cầu Hồ Xuân Hương th́ gặp người t́nh cũ đi với người yêu qua cầu. Ḿnh nh́n thấy. ḿnh cảm thấy sự mất mát quá lớn trong cuộc đời này…

Bên cạnh đó khi đi qua cây cầu ḿnh nh́n xuống thấy ḍng nước chảy, ḿnh nghĩ không chỉ mất người đó thôi mà mất cả ḍng sông, ḍng nước… mất hết cả. Cho nên cái mất mát tưởng là nhỏ nhưng cuối cùng lại lớn.

Cho nên có một ḍng sông đă qua đời không phải chỉ là ḿnh ví von người t́nh của ḿnh là ḍng sông, nhưng mà nàng đi qua một ḍng sông, và ḿnh mất nàng và mất luôn ḍng sông.

Lúc đó ḍng sông nó không c̣n ư nghĩa ǵ nữa, trước đó đẹp vô cùng tận nhưng mà từ phút đó trở đi th́ không có ư nghĩa ǵ cả. Nó cũng là mang đến cho ḿnh một nỗi buồn giống như sự mất mát kia. Cho nên v́ vậy mới có bài có một ḍng sông đă qua đời.

Ḿnh nghĩ như thế này, khi ta đi qua một nơi trốn nào đó, t́nh cờ bạn đi qua một cái núi, bạn gặp người t́nh của bạn cùng đi với một người khác, th́ cái núi đó cũng qua đời rồi chứ không phải ḍng sông đă qua đời, núi cũng qua đời luôn”.

Cát Bụi

Trong bài Cát Bụi, nhạc sĩ họ Trịnh có cái câu này, chắc hẳn nhiều người nghe cho qua chứ không hiểu lắm ư nghĩa:

Ôi cát bụi phận này
Vết mực nào xóa bỏ không haỵ

Bà Đặng Tuyết Mai (vợ cũ của ông Nguyễn Cao Kỳ) trong một dịp gặp gỡ văn nghệ đă được Trịnh Công Sơn giải thích và mô tả sự khai sinh và khai tử (như được ghi lại trong bài hát “Cát bụi”) ở trong các làng xă xa xôi ở miền quê Việt Nam là:

“Khi một đứa bé được sinh ra th́ bố mẹ đứa trẻ báo cho làng xă biết. Người ta ghi tên đứa bé vào một cuốn sổ bằng viết mực… thế rồi khi đứa bé lớn lên sau lũy tre xanh, trưởng thành, già… nếu chết đi th́ người nhà cũng báo cho làng xă biết; người ta cũng lấy cái bút gạch tên người chết trong cuốn sổ đinh này là xong một đời người.”

Chính v́ vậy mà sau khi một cuộc đời được chấm dứt câu“Vết mực nào xóa bỏ không hay” là thật chứ không phải là chuyện “mông lung” như chúng ta vẫn nghĩ.

Đêm Thấy Ta Là Thác Đổ

Đây là một bài hát, một bài thơ thuộc dạng nổi tiếng nhất của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, mà đảm bảo từ cái tựa đề bài hát thôi là đă làm người nghe thấy mông lung, chóng mặt rồi. Sao tự nhiên đêm thấy ta là thác đổ? Nghe có vẻ siêu nhiên kỳ bí quá.

Có một vị đă thiền lâu năm đă thốt lên: “Trịnh Công Sơn phải là sư tổ môn thiền học mới ‘đạt’ được cái trạng thái ‘thác đổ’ này”.

Những ai theo thiền môn lâu năm đều biết, mỗi khi thiền xong, khi mở mắt ra là nghe thấy trong đầu c̣n có “âm vang như có tiếng thác đổ”. Thành ra “Nhiều đêm thấy ta là thác đổ” cũng là thật chứ không phải là chuyện siêu nhiên kỳ bí ǵ cả. Khi tỉnh ra, th́ “vẫn như c̣n nghe”.

Một Cơi Đi Về

Con tinh yêu thương vô t́nh chợt gọi…

Câu hát này sử dụng từ ngữ rất… Trịnh Công Sơn. Nhiều ca sĩ trẻ không biết “con tinh yêu thương” là ǵ, nên tự ư đổi lại thành “con tim yêu thương” cho nó thơ mộng.

Sinh thời, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đă rất nhiều lần giải thích cái hay, cái chất Huế độc đáo của từ “con tinh” trong bài này. Theo Trịnh Công Sơn th́ các cô gái nhỏ, xinh đẹp và nghịch ngợm ở Huế hay bị gia đ́nh, người thân mắng yêu là “đồ yêu tinh”. Cái “con tinh” đó đă đi vào văn học và đi qua ḍng nhạc Trịnh trong bài hát Một Cơi Đi Về mà ông yêu thích nhất, nhưng đa số ca sĩ lại hát là “con tim”, làm cho câu hát không c̣n ǵ đặc biệt.

Chiều Một Ḿnh Qua Phố

Có khi nắng khuya chưa lên
Mà một loài hoa chợt tím…

Ông Trịnh này lạ thật, đêm khuya th́ làm ǵ có nắng, nên có 1 số ca sĩ đă đổi lại thành “có khi nắng mưa chưa lên” cho hợp lư, làm cho câu hát nghe rất khiêng cưỡng và buồn cười.

Thật ra đó là một sự ẩn dụ tinh tế của nhạc sĩ. Bài hát có bối cảnh buổi chiều, đường phố chưa lên đèn. Nhạc sĩ ví von đèn đường là một loại “nắng khuya”. Ư nghĩa của hai câu này là mới có buổi chiều, trời chưa tối, đường chưa lên đèn, mà loài hoa quỳnh tím ban đêm đă nở sớm rồi. Trịnh Công Sơn có lẽ bị ám ảnh bởi loài hoa đêm này, nên có hẳn hai bài hát dành cho loài hoa quỳnh là bài Quỳnh Hương và Chuyện Đóa Quỳnh Hương.

Mưa Hồng

Em đi về cầu mưa ướt áo
Đường phượng bay mù không lối vào

Hai câu hát nổi tiếng này trong bài Mưa Hồng thực ra không có chứa đựng câu chữ nào là đánh đố hay khó hiểu. Nhưng nếu giải thích rơ ràng câu hát này ra th́ sẽ có nhiều điều thú vị đằng sau đó.

Bài hát này được nhạc sĩ Trịnh Công Sơn viết tặng cô Dao Ánh, với bối cảnh ở Huế. Mưa ở Huế th́ buồn lắm, có nhiều bài hát đă nói lên nỗi buồn của cơn mưa xứ Huế rồi. Những ai sống ở đất cố đô đều biết con “đường phượng bay” nổi tiếng trong Thành Nội với hai bên trồng toàn cây phượng vĩ.

C̣n câu hát: “Em đi về cầu mưa ướt áo”, nếu ghi rơ nghĩa hơn th́ sẽ là: em đi về, cầu cho mưa ướt áo em. Một người con gái đi ngoài mưa mù mịt, mưa rơi ướt sủng áo mỏng, lớp áo dán sát vào cơ thể. Không cần nói th́ ai cũng biết h́nh ảnh đó gợi cảm biết nhường nào. Vấn đề ở đây là “ai cầu cho mưa ướt áo em?”. Hẳn nhiều người sẽ cho rằng chắc chắn đó là “anh”, để anh c̣n có dịp “thưởng thức” nữa chứ.

Tuy nhiên, cũng trong một buổi tiệc có mặt bà Đặng Tuyết Mai và Trịnh Công Sơn (đă nhắc đến bên trên), th́ bà Mai đă đưa ra ư kiến của bà như sau:

“Riêng tôi (bà Tuyết Mai) th́ cho rằng chính cô gái mới là người cầu mong cho ḿnh bị mưa ướt, bởi lẽ người xứ Huế rất coi trọng gia phong lễ nghĩa, nhất là trong cách ăn mặc – lúc nào cũng phải thật kín đáo, không bao giờ dám để lộ thân thể dù chỉ là một chút xíu. Cô gái trong bài hát tự biết ḿnh có h́nh dáng đẹp, muốn khoe nhưng không biết làm cách nào nên chỉ dám cầu mưa cho ḿnh bị ướt áo để khoe vẻ đẹp cơ thể một cách tự nhiên mà vẫn giữ được sự ngượng ngùng, e ấp… Khi nghe tôi giải thích như thế, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đă đứng dậy, với tay qua bàn tiệc bắt tay tôi kèm theo một nụ cười măn nguyện”.

Nếu bạn đọc có góp ư ǵ thêm về ư nghĩa của những ca từ trong nhạc Trịnh có vẻ cao siêu bí hiểm, xin vui ḷng để lại lời b́nh luận (comment) bên dưới để người nghe, người đọc thưởng ngoạn được nhiều hơn.

Theo: Nhạc xưa thời báo

 
«  Trở về  

    Những tin bài khác:
         •  2 năm liên tiếp Sở báo sai, Hà Giang vẫn để 7 tầng mọc trên đỉnh Mă Pí Lèng
         •  Cay mắt với tấm h́nh người cha đếm tiền ngày đưa con nhập trường
         •  Để cầm nước mắt Thủ Thiêm
         •  ‘Cục nghẹn’ mang tên BOT
         •  Xúc động lời phê trong sổ liên lạc của thầy giáo Sài G̣n
         •  Đường Hồ Chí Minh từ huyền thoại tới tương lai
         •  Ngôi sao ban chiều, mối t́nh thời chiến và số phận kỳ lạ của bản t́nh ca
         •  Facebook gặp sự cố nghiêm trọng trên toàn cầu, phải báo lỗi qua Tweeter
         •  Biên giới tháng 2/1979: Trung Quốc âm mưu dùng thủ đoạn?
         •  Ngôi chùa gần 2.000 tuổi, trung tâm Phật giáo cổ nhất Việt Nam

 

HÔI HỮU NGHI VIỆT NAM - UKRAINA

Ông Mai Hà - Viện trưởng Viện chiến lược & chính sách khoa học & công nghệ
Địa chỉ: 38 Ngô Quyền, Hà Nội
Điện thoại: + 84 4 3825 1563 - Fax: + 84 4 3825 2873


 

ictgroup.vn